ΤΑ ΠΑΝΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΡΓΥΡΟΚΑΣΤΡΟΥ

Η ΒΡΑΧΟΓΟΡΑΝΤΖΗ

Και εν συνεχεία αναφέρει: «Πότε συνέβη η τελειωτική ερήμωσης της Δρυϊνουπόλεως δεν έχει ασφαλώς εξακριβωθεί. Κατά την παράδοσιν οι κάτοικοι αυτής διεσκορπίσθηκαν ανά το 28 χωριά του Ηπειρωτικού τμήματος Δροπόλεως». Στις σελίδες 23 και 24 του ίδιου βιβλίου αναγράφεται: «Κατά την τούρκικην απογραφήν του έτους 1431 το σαντζακιών Αργυροκάστρου ανήκεν εις τον πανίσχυρων Αλή Βέην, υπό την εξουσίαν του οποίου υπάγοντο 107 χωριά με μεγάλα εισοδήματα κατά τον Inalcik (Τούρκο ιστοριογράφο), η Άνω Γοραντζή (Βραχογοραντζή) αναγράφεται με 13 οικίες (με αρχηγό οικογένειας), και δυο ανήκαν εις χήρους, έχουσα ετησίων εισόδημα 836 ακτέδες (άσπρα), για ετήσια φορολογία».

Στις σελίδες 28 και 29 του ίδιου βιβλίου αναγράφεται μεταξύ των 25 χωριών της Δροπόλεως, που αναγράφοντο εις τα δίπτυχα της Μονής Δρυάνου κατά τον ΙΣΤ αιώνα, όπου οι ευσεβείς των χωριών προσέφεραν εις την Μονήν ενισχύσεις δια •ψυχικήν αυτών σωτηρίαν, αναφέρεται κατά το χωριό της Βραχογοραντζής. Πολλά χωριά εκ τούτων, εκτός των αναγραφομένων εις την στατιστικήν Inalcik, φαίνεται ότι είναι συνοικισμοί των πρώτων από της τουρκικής κατακτήσεως της χώρας αιώνοιν. Αναγραφόμενα του ίδιου βιβλίου στην σελίδα 75.

«Μέχρι το έτος 1840 τα περισσότερα των χωριών της Δροπόλεως ήσαν ιδιόκτητα, δηλαδή ανήκαν εις πλουσίους Αργυροκαστρίτας τουρκαλβανούς αγάδες.

Μεταξύ των 36 ιδιόκτητιον χωριών της Δερόπολης αναφέρεται και το χωριό της Βραχογοραντζής για την οποία αναφερόμαστε στο παρόν «ιστορικό κείμενο».Αναφερόμενα του ίδιου βιβλίου στην σελίδα 79.

«Μετά την διαρπαγήντων κτημάτων των Μοναστηριών της Πέπελης, των Ζωναριών, της Βάνιστας, της Καλογοραντζής, της Υψηλής Πέτρας - Τσέπου και άλλων (από τους Αργυροκαστρίτας βέηδες και αγάδες) δια μέσου πανούργων παραγιών, οι άρπαγες τουρκαλβανοί εστράφησαν και εναντίον των λαών της Βραχογοραντζής».

Από τις σελίδες 80-81 του ίδιου βιβλίου αναγράφομε τα συμβάντα εις την περιοχήν της Βραχογοραντζής, στην οποία εβεβηλώθησαν μετά το έτος 1870 τρεις περικαλλείς Ναοί: του Αγίου Γεωργίου, του Αγίου Αθανασίου και του προφήτου Ηλιου. Τα γεγονότα αυτά δεικνύουν από το ένα μέρος τη θρασύτητα και αγριότητα των τουρκαλβανών και από την άλλη τους θυελλώδεις ορμητικούς αγώνες των δικών μας Ελλήνων της Δερόπολης, του Πωγιονίου, του Βούρκου, της Χειμάρας, που διαφύλαξαν με πλείστες θυσίες, σαν "κόρη οφθαλμού", την πίστη τους, τη γλώσσα τους, τα ήθη και έθιμα τους, αψηφώντας τους κινδύνους και το αίμα!! Αυτοί ήσαν οι αγέρωχοι προγονοί μας.

«Μέχρι του 1870 εσώζοντο εις την περιοχήν της Βραχογοραντζής τρεις περι-καλλείς ναοί, πιθανώς των Βυζαντινών χρόνων, τιμώμενοι έπ' ονόματι του Αγίου Γεωργίου, Αγίου Αθανασίου και Προφήτου Ηλιου, εις τους οποίους κατά τήν εορτήν τών τιμωμένων αγίων προσήρχοντο όχι μόνον οι κάτοικοι των πέριξ χωρίων Βραχογοραντζής, Γλίνας και Επισκοπής, αλλά και έκ τών απέναντι χωρίων της Δροπόλεως, τών Γεωργουτσάτων, της Γράψης, Ζερβάταις και άλλων. Από του 1870 όμως οι περικαλλείς ούτοι ναοί έγένοντο θύμα του τουρκαλβανικού Μολώχ. Ο έκ Λιμποχόβου Άλή Μπαμπάς προέβη εις την άγοράν της μόνης ενταύθα υπαρχούσης οθομαανικής εκτάσεως εξ 1,5 στρεμ. αποβλέπων εις τον καταχθόνιον σκοπόν, όπως 1 σύν τω χρόνω σφετερισθή και τα πλούσια κτήματα τών ναών τούτων και ακολούθως κατακρημνίζων τούτους, νά εξάλειψη παν ίχνος υπάρξεως αυτών. Πράγματι, αφου ο άλητήριος ούτος προέβη κατά το 1870 εις τήν άγοράν τής έν λόγω περιοχής, κατεσκεύασε κατ' αρχάς, πλησίον τής οθωμανικής ιδιοκτησίας μικράν τίνα καλύβην, εις τήν οποίαν συνεκέντρωσε σύν τω χρόνω όλους τους κακούργους της περιοχής Αργυροκάστρου καί, ίδρύσας ακολούθως ευρύχωρον οικίαν, μετέβαλε ταύτην εις πραγματικόν ενδιαίτημα τών ληστών και κακοποιών, οι όποιοι απέβησαν ολίγον κατ' ολίγον αληθής μάστιξ της Δροπόλεοος και των γειτονικών περιοχών, του Πωγωνίου καί τής Τσαμουριάς. Διά τής βοηθείας τών χριστια-νομάχων τούτων κακούργων ο Αλή μπέης ήρχισε τό αρπακτικόν του έργον, κατεδαφίσας κατά πρώτον τόν άχρι τουδε εις αρίστην κατάστασιν σωζόμενον ναόν του Αγίου Γεωργίου και μεταβαλών τούτον εις τουρκικόν τέμενος «τεκέ».

» Το άνοσιούργημα τούτο του Αλή μπαμπά δεν αφήκεν ασυγκίνητους τους χριστιανούς τής Δροπόλεως, οι οποίοι αθρόοι διεμαρτυρήθησαν εις τας αρχάς του Αργυροκάστρου διά τήν βέβηλον καί ανίερον ενέργειαν του Άλή Μπαμπά. Αι διαμαρτυρίαι των όμως εις ουδέν ίσχυσαν, και έκτοτε ανενόχλητος ο κακούργος ούτος γίνεται θρασύτατος, απειλών όλα τά πέριξ χωρία καί ιδίως τήν μικράν Βραχογοραντζήν, της οποίας οί κάτοικοι φοβούμενοι διά τήν ζωήν των, ήρχισαν έκτοτε νά εγκαταλείπουν τό χωρίον των, καταφεύγοντες εις τά γετονικά χωρία καί συντελούντες ούτω εις την έλάττωσιν του πληθυσμού της Βραχογοραντζής.

» Ο Άλή Μπαμπάς, προσλαβών εν τω μεταξύ συνεργάτην και τον Μπαμπά Σέλφον. έτερον τούτον κακούργον. κατατυραννεί όλην τήν Δρόπολιν δι' αρπαγών, λεηλασιών καί διωγμών. Οι κάτοικοι της Δροπόλεως, βλέποντες ότι δια του τρόπου τούτου οι διώκται των χριστιανών έπανήλθον εις τους παλαιούς χρόνους τών πρώτων εξισλαμισμών  και των  φοβερών διωγμών των χριστιανών, προσέφυγον εις τά Πατριαρχεία και τον Σουλτάνον προς απονομήν του δικαίου. Κατόπιν τών διαμαρτυριών τούτων διετάχθησαν ανακρίσεις υπό των εν Κωνσταντινουπόλει δικαστηρίων περί της κυριότητος των υπο των ανωτέρου μπαμπάδων βία καταληφθεισών απέραντων γαιών των χωρικών και εκλήθησαν να έξετασθώσιν ώς μάρτυρες οι ιερείς και μουχτάρηδες των χωριών Γλίνα, Γράψη, Βραχογοραντζή καί τίνες πρόκριτοι των άλλων χωρίων.

» Η απόφασις αυτη τών δικαστηρίων της Κωνσταντινουπόλεως ανησύχησε τους σφετεριστάς μπαμπάδες, οι οποίοι φοβούμενοι την ανάκρισιν, διότι υπήρχε φόβος νά προκύψουν πολλά ενοχοποιητικά στοιχεία εις βάρος των, απεφάσισαν νά ματαιώσωσι τας ανακρίσεις μετερχόμενοι ένοπλον βίαν. Προς τον σκοπόν τούτον συνεννοηθέντες μετά του οπαδού των Χακή βέη και του ανεψιού τούτου Γιαχήρ Κούκη, οι οποίοι συγκεντρώσαντες δύναμιν 200 οπλοφόρων, κακούργων ως επί το πλείστον, επεδίωξαν να ματαιώσουν τας ανακρίσεις ή τροποποιήσουν τάς καταθέσεις τών μαρτύρων. Διά τής τρομοκρατίας οι κακούργοι ούτοι έδημιούργησαν αίσθημα φοβίας μεταξύ τών χριστιανών, προβάντες έπι πλέον καί εις κακοποίησιν ιερέων. Ούτως οι Ιερείς Παπαγεώργης Γράψης καί Παπαναστάσης Γεωργουτσάτων εδάρησαν ανηλεώς, διότι κατέθεσαν εις την ανακριτικήν επιτροπήν, ότι μέχρι του 1896 ελειτούργουν εις τον ένα εκ των τριών ναών, των καταστραφέντων υπό των ανωτέρω μπαμπάδων, οι δε πρόκριτοι εξεβιάζοντο, όπως υπογράψουν δήλωσιν περί παραιτήσεως τών δικαιωμάτων των χωρικών. Παρά την απειλήν όμως και την έκρυθμον κατάστασιν, οι ιερείς καί οι πρόκριτοι ηρνούντο να υποκύψουν εις την βίαν και από στιγμής εις στιγμήν ανεμένοντο αιματηρά γεγονότα. Ευτυχώς όμως την τελευταίαν στιγμήν επενέβη ο Λιατήφ Κούλας, από την Νεπράβισταν, του οποίου είχον σφετερισθή κτήματα οι μπαμπάδες, ο οποίος κατέθεσεν υπέρ των αδικούμενων χωρικών. Καθ' ον χρόνον κατέθετεν ο Λιατήφ Κούλας οι κώδωνες όλων των χωρίων της Δροπόλεως εκάλουν τους χωρικούς εις γενικήν συγκέντρωσιν, όπως αντιστώσιν εις την επίθεσιν τών οπλοφόρων των μπαμπάδων Αλή μπέη και Αλή Σέλφου. Κατόπιν των συμβάντων τούτών οι χωρικοί ανέμενον την δικαίαν κρίσιν των δικαστηρίων.

«Η Εθνική Ελληνική Μειονότης εις την Αλβανίαν και το σχολικόν αυτής ζήτημα». Έκδοσις ΙΒΕ Ιωαννίνων 1981 (Ιστορικόν Αρχείον 1921-1979).

Στον πίνακα I της σελίδας 40-41 αναγράφεται: Ο Ελληνόγλωσσος πληθυσμός του Μουτεσσαριφλικίου Αργυροκάστρου (Βιλαετίου Ιωαννίνων) κατά το έτος 1888.

«Η Βραχοραντζή αναφέρεται με 20 οικογένειες και 100 κατοίκους».

Στον πίνακα II της σελίδας 44 αναγράφονται αναλυτικά τα χωριά του Νομού Αργυροκάστρου της διαβιούσης EE Μειονότητας το έτος 1927.

«Η Βραχογοραντζή αυτό το έτος αναγράφεται με 228 κατοίκους (αύξων αριθμός 14)», σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του Επιθ/τή του Υπουργείου Εσωτερικών της Αλβανίας.

Στον πίνακα III της σελίδας 48 εμφαίνεται ο πληθυσμός του Νομού Αργυροκάστρου της διαβιούσης Ε.Ε Μειονότητας κατά το έτος 1937.

«Αυτό το έτος η Βραχογοραντζή (αύξων αριθμός 4) αναφέρεται με 51 οικογένειες με 276 κατοίκους», υπαγόμενη στην επαρχία Λιμποχόβου.

Στο τέταρτο κεφάλαιο στην έκθεση του σχολικού έτους 1928-1929 υπό του επιθεωρητού των σχολείων της Βορείου Ηπείρου Αθανασίου Ναθαναήλ της σελίδας 52 και 54 αναφέρεται το σχολείον της Βραχογοραντζής.

«Με δάσκαλον τον Δημήτριον Δούτσην. Το σχολείον έχει 3 τάξεις με 35 μαθητές (25 άρρενες και 10 θήλεις). Το σχολείον τούτο επαναλειτούργησε στις 25 Φεβρουαρίου του σχολικού έτους 1928-1929. Η διδασκαλία διεξήγετο στην ελληνικήν γλώσσαν, η δε αλβανική διδασκόταν 1/2 ώραν (εις τα ανωτέρας τάξεις)».

Σχολικό έτος 1929-1930»

Πίνακας I σελίδας 69 εμφαίνονται τα ελληνόφωνα σχολεία της Βορείου Ηπείρου με τον αριθμό των μαθητών και των τάξεων ως και το όνομα του δασκάλου.

«Αυτό το έτος στο σχολείο της κοινότητος Βραχογοραντζής ήτο δάσκαλος ο Δημήτριος Δούτσης, είχε 4 τάξεις με 34 μαθητές (21 Άρρενες και 13 Θήλεις)».

Στο πέμπτο κεφάλαιο των σελίδων 79-82 εγγράφεται η προσφυγή της Ε.Ε Μειονότητας εις την Κοινωνίαν των Εθνών το έτος 1934, την οποίαν αναφέρομεν συνοπτικά.

«Η προσφυγή της Ε.Ε Μειονότητας εις την Κοινωνίαν των Εθνών στη Γενεύη την 7ην Αυγούστου του έτους 1934, ενάντια της μονομερούς απόφασης της διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας από το Αλβανικό κράτος, οργανώθηκε από την "Φιλική Εταιρία" ώστε τα δίκαια παράπονα μας να φτάσουν στα ανώτατα κλιμάκια της Κοινωνίας των Εθνών.

» Οι κοινότητες όλων των χωριών ετέθησαν σε εγρήγορση. Έτσι και στο μικρό χωριό της Βραχογοραντζής, στο οποίο συγκεντρώθησαν 10 υπογραφές, που μαζί με τις 30.000 (τριάντα και πλέον χιλιάδες) που συγκεντρώθησαν σε όλα τα χωριά της Ε.Ε Μειονότητας απεστάλησαν στην Κοινωνία των Εθνών στη Γενεύη και εν συνεχεία στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όπου στις 6 Απριλίου του έτους 1935 ελήφθη η ιστορική απόφαση της ελευθέρας και απρόσκοπτης διδασκαλίας της Ελληνικής μητρικής γλώσσας σε όλα τα σχολεία της Ε.Ε Μειονότητας».

Στο δέκατο κεφάλαιο των σελίδων 126 και 128 αναγράφεται η αναλυτική Έκθεσης Σχολικού έτους 1936-1937 του εν Αργυρόκαστρω Αλβανού Επιθεωρητού Ιδιωτικών (Κοινοτικών) Σχολείων της Ε.Ε Μειονότητας Κολ Κότσι.

«Εδώ αναφέρεται και το σχολείον του χωριού Βραχογοραντζή, τετρατάξιον μικτόν μ' ένα δάσκαλο και με πληθυσμόν: Οικογένειαι 51, κάτοικοι 276. Φόροι κατά το έτος 1935. Οικοδομών 140 φράγκα χρυσά, επί ζώων 399, και δεκάτης 560». Δάσκαλος: Νικόλαος θεμελής απόφοιτος Ιεροδιδασκαλείου Βελλάς, εκ κάτω Λαμπόβου.

Εν συνεχεία παραθέτομε από το βιβλίο «Ηπειρωτικά Γράμματα», εξαμηνιαίο Φιλολογικό Περιοδικό. Έκδοση Ιωάννινα Οκτώβριος 2006 σελίδας 216 (μελέτη Νίκο θ. Υφαντή), Γενικού Γραμματέα της Εταιρίας Λογοτεχνών και Συγγραφέων Ηπείρου, το εξής κείμενο σε σχέση με το Ναό της Βραχογοραντζής.

«Ο Ναός της Βραχογοραντζής: Η Βραχογοραντζή είναι ένα μικρό χωριουδάκι της Δερόπολης. Ίσως κατά την αρχαιότητα και τα Βυζαντινά χρόνια να ήταν κέντρο εκπολιτιστικό, όπως δείχνουν τα ερείπια και η ακρόπολη, λείψανα της οποίας  288διατηρούνται μέχρι σήμερα. Στο κέντρο του χωριού σώθηκε, σαν από θαύμα, ο κομψός Βυζαντινός Ναός, μικρότερος σε μέγεθος από το Ναό του Λαμπόβου και της Επισκοπής, χωρίς νάρθηκα. Ο Ναός μάλλον κτίσθηκε κατά την περίοδο των Παλαιολόγων όπως παραδέχεται ο Βαρσάμης. Οι πολλές μεταβολές που έγιναν και οι μεταγενέστερες επισκευές, δυσχεραίνουν της χρονολόγηση του. Εσωτερικά είχε διακοσμηθεί με πολλές εικόνες, αλλά επειδή το χτίσμα δεν έχει παράθυρα και φωτίζεται από τον Τρούλο, η ανάγκη δε φωτισμού του Ναού από τα κεριά, επέφερε μεγάλη καταστροφή, γεγονός που καθιστά αδύνατη τη μελέτη αυτών των εικόνων».

Στο χώρο της τοποθετούν τη Γορανούπολη, που αναγράφεται στο "Χρονικό Αργυροκάστρου ή Χρονικό Δρυοπίδος": «Έβαλε δε και εδιάλεξαν από μεν το γένος του Ιφίτου (του Τίτου) τον Σάρωνα, και έκαμεν αυτόν στρατάρχην, όστις έκτισε κάστρον και ωνόμασεν αυτό Γορανούπολιν28 εις το όνομα του πατρός αυτού Γοράνου αντικρύ της Δρυϊνουπόλεως, (τα νυν Γοραντζί λέγεται)». (Τα εντός παρενθέσεως οι διαφορές με το Χρονικό Αργυροκάστρου).

Και μας πληροφορεί στη σημείωση αριθμ. 28 ο Αθάν. Πετρίδης: «28. Γορανού-πολις. σήμερον Βλαχογοραντζή καλείται, 30 οικίας έχουσα, προς διαφοράν της Κακογοραντζής εν τη αυτή επαρχία».

Ο Παν. Αραβαντινός (Χρονογραφία τ. Β', σ. 364) γράφει «Βλαχογουραντζί» κι ετυμολογείτο χωριωνύμιο ως ελληνικό. Τα μεσά του 19ου αι. διοικητικά υπαγόταν στο Αργυρόκαστρο, περιοχή Δρόπολης του τμήματος Δελβίνου. Εκκλησιαστικά στη μητρόπολη Δρυϊνουπόλεως. Είχε 30 χριστιανικές οικίες (χ5 άτομα= 150 κάτοικοι). Γλώσσα των κατοίκων η ελληνική. Ήταν ελεύθερο, δηλ. δεν πληρούνε φόρους.

Το 1913 είχε 220 Έλληνες κατοίκους, σύμφωνα με την εθνολογική στατιστική. Στην εκκλησία της Παναγίας υπάρχουν θαυμάσιες αγιογραφίες - τοιχογραφίες του Ονούφριου Κυπριώτη, έτους 1622.

Ο Νικ. Hammond (Ήπειρος Μετάφραση Αθαν. Γιάγκα. Αθήναι 1971, τ. Β', σ. 27) γράφει: «Μέσα στο χωριό Βλαχο-Γοραντζή η εκκλησία της Αγίας Παναγίας περιέχει ένα κιονόκρανο σε φτωχό Ιωνικό ρυθμό».

Επίσης περιγράφει και άλλα σπαράγματα, όχι σπουδαίου ενδιαφέροντος.

Και ο Π. Βερσάκης υποστηρίζει ότι η εκκλησία αυτή είναι έργο της δεύτερης προς την τρίτη βυζαντινή περίοδο (όπ.π., υποσημ. 15).

 

Τα κείμενα και οι Φωτογραφίες είναι από το Βιβλίο:

"ΤΑ ΠΑΝΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΑΡΓΥΡΟΚΑΣΤΟΥ"